گفت و گوی خواندنی شوک با مرد تعلیم‌دهنده آواز به قناری

دنیای قناری‌های من

سُمیرا زمانی

هر کسی برای خودش عشقی دارد و به دنبال جمع‌آوری انواع چیزی است تا مجموعه و کلکسیونی فراهم آورد. یک نفر از تمبر خوشش می‌آید، دیگری عشق ماشین و موبایل دارد، اما دنیای کسانی که عاشق قناری هستند، دنیای دیگری است. قناری‌باز‌های ایران یکی و دو تا نیستند، این روزها تعدادشان فقط در تهران به چند هزار نفر می‌رسد. برای این افراد که به عشقباز معروف‌اند نگهداری قناری تنها برای سرگرمی و پر کردن اوقات بیکاری نیست، بلکه یک عشق عجیب و غریب است. یکی از
معروف ترین قناری‌بازهای ایرانی عباس شفیعی است، مردی که از نوجوانی تعلیم آواز به قناری‌ها را آغاز کرده و قناری‌های تربیت‌شده‌اش بسیار گرانبها هستند. سالیان درازی است که عشقبازهای معروف، قناری‌های خود را به او می‌سپارند تا در کارگاه مخصوص موسیقی‌اش به این پرندگان تعلیم آواز بدهد. قناری‌های تعلیم‌یافته عباس شفیعی برای چهچهه زدن با آهنگ‌های مختلف هم‌آوا می‌شوند، به عنوان مثال وقتی برای آنها صدای ویلون یاحقی پخش می‌شود به تقلید از آهنگ با همان نوا شروع به خواندن می‌کنند.
این تعلیم‌دهنده آواز به قناری‌ها می‌گوید: متولد سال 1322 هستم، یک دختر و پسر دارم که هیچ کدام این شیوه کارم را دنبال نکرده‌اند، پسرم به جای قناری، عقاب دوست دارد و تنها همسرم دوستدار قناری است، علاوه بر کارگاه تعلیم در خانه هم قناری دارم اما تعدادش کم است چون اگر بخواهی روی آواز این پرنده‌ها کار کنی نباید بیش از دو قناری در یک خانه باشند، چرا که قناری‌ها سر خواندن خیلی حسود هستند. من از بچگی با پدرم به خانه قناری‌بازهای تهران می‌رفتم، آن زمان پرنده و گل را خیلی دوست داشتم، پدرم هم قناری خوش آواز خیلی دوست داشت اما من روی این جریان کار کردم. از 11 سالگی نگهداری پرندگان پدرم را شروع کردم، پدرم کارخانه سیگارسازی داشت و در عین حال قناری‌باز هم بود که قناری‌هایش در تهران خیلی معروف بودند. در تهران قناری‌های پدرم به طلایی‌های مرتضی سیگاری شناخته می‌شدند. قناری‌ها پرندگانی مطیع هستند که تقریبا تا 20 سال عمر می‌کنند، برای نگهداری این پرنده فقط به آب و دانه و تمیزی قفس نیاز است، حتی با آب و دانه می‌شود یک قناری را تا 15 روز هم تنها گذاشت. از همان دوران بچگی‌ام که پدرم قناری‌های خوش آواز داشت، قناری‌های مختلف را تهیه می‌کرد و من در نوارهای ریلی صدای آنها را ضبط می‌کردم و بعد تکه‌های نت آواز خوب قناری‌ها را جدا می‌کردم و این را به یک جوجه قناری یاد می‌دادم. آن موقع‌ها نوار ضبط 7 ساعته داشتیم که هزینه زیادی هم نداشت اما همه از این کارم تعجب کرده بودند که این کار چگونه صورت می‌گیرد.
قناری برای من فقط عشق است
متأسفانه الان روی آواز قناری‌ها کار نمی‌شود بلکه بیشتر روی مد و زیبایی این پرنده‌ها تأکید می‌شود. الان قناری زیبایی را داریم که 10 میلیون تومان قیمت دارد فقط به خاطر اینکه رنگ خاصی دارد یا اینکه قدش بلند است. اما من تنها کسی هستم که فقط به خواندن قناری توجه می‌کنم. هیچ وقت قناری خرید و فروش نکرده‌ام و اگر هم داشته‌ام مجانی به بقیه داده‌ام، خیلی قناری خریدم اما هیچ وقت یک قناری را نفروختم بلکه بعد از اینکه آواز را به قناری یاد داده‌ام آن را به بقیه هدیه داده‌ام. کار اصلی من تریکوبافی است و قناری برایم تنها یک عشق است.
این تعلیم‌دهنده می‌گوید: قناری نباید از روز اول صدای پدرش را بشنود وگرنه تعلیم آواز نمی‌گیرد.
یاد دادن آواز به جوجه قناری کار بسیار مشکلی است، به طوری که جوجه اصلاً نباید صدای پدر و مادر را بشنود، روزی که جوجه به دنیا می‌آید پدرش را به یک خانه دیگر می‌بریم، جوجه باید در خانه‌ای باشد که پرنده دیگری در آن نگهداری نشود. بعد نوار آواز را برایش می‌گذاریم تا بشنود جوجه قناری از روز هشتم که چشمش باز می‌شود. گوش می‌دهد و یادگیری آواز را آغاز می‌کند. بعد قناری تعلیم دیده را می‌بریم پیش یک قناری دیگر تا ببینیم آوازش را عوض می‌کند یا خیر؟ اگر عوض ‌کرد می‌فهمیم که قناری باهوشی است و نت دیگر را هم یاد می‌گیرد: به همین دلیل از آن جوجه می‌کشیم. تقریباً همه قناری‌ها قابلیت خواندن دارند اما صدایشان بلند و کوتاه یا صاف و زلال یا خش دار می‌شود، این پرنده می‌تواند ادای بیشتر وسایل موسیقی و سازها را دربیاورد و با کمی تغییر آهنگ ساز را می‌گیرد، تعداد نت‌هایی که یاد می‌گیرد 20 نت است اما بلبل به این دلیل به هزار دستان معروف است که نت‌های زیادی یاد می‌گیرد بخاطر این یادگیری بلبل هم تربیت می‌کنم.
به100 میلیون تومان هم نمی‌فروشم
شفیعی که کتابی درباره همه پرندگان نوشته است، می‌گوید: قناری معمولاً 20 سال عمر می‌کند، تا به حال پرنده‌های دیگر هم نگهداری کرده‌ام مثل مرغ و خروس، باز، شاهین، عقاب و اردک. در کل پرنده‌ها را خیلی دوست دارم اما هیچ کدام برایم قناری نمی‌شود. کلاس قناری یک چیز دیگر است، در میان قناری‌باز‌ها مهندس، دکتر و خیلی افراد تحصیلکرده دیگری هم هستند، در کتاب اولم که مخصوص قناری است نام و مشخصات 5 هزار نفر قناری‌باز را آورده‌ام اما شاید تعدادشان خیلی بیشتر باشد. الآن قناری‌های روی مد بالای 10 میلیون قیمت دارند اما قناری که من تعلیم می‌دهم حتی اگر بگویند 100 میلیون، نمی‌فروشم، در صورتی که قناری من از نظر ظاهری اصلاً روی مد نیست بلکه یک قناری کوچک و معمولی است اما نتش عالی است و حتی می‌توانم بگویم این که آنها را در دنیا کسی ندارد. من گاهی برخی از قناری‌ها را بعد از اینکه تربیت‌شان کردم به دوستان هدیه می‌دهم. البته قناری‌هایی بوده‌اند که آن قدر به آنها دلبسته‌ام که نمی‌توانم ترک‌شان کنم. به طور کلی قناری‌ها اگر تنها باشند نمی‌میرند اما مواردی هم بوده که یک قناری چنان عاشق جفت‌اش بوده که وقتی از معشوق جدایش کرده‌اند دچار افسردگی شده و مرده است. اما باید در نظر داشت قناریها اگر جفت باشند آواز نمی‌خوانند.
نحوه تعلیم قناری
این تعلیم‌دهنده آواز به قناری‌ها می‌گوید: برای تعلیم آواز به یک قناری باید جوجه‌ای تولید کرد که هیچ آوازی نشنیده باشد. ابتدا دو قناری را با هم جفت می‌کنند و وقتی قناری ماده تخم گذاشت باید جفت‌اش را از آن محل دور کنند تا ماده جوجه‌اش را به تنهایی بزرگ کند. چون ماده نمی‌خواند. جوجه صدای آوازی نمی‌شنود تا نت تأثیر آن آوا قرار بگیرد. باید توجه داشت که در آن خانه و حتی سه خانه آن طرف‌تر هم نباید پرنده‌ای باشد چون حس شنوایی قناری‌ها بسیار زیاد است.
در یک روش تعلیمی وقتی جوجه کمی بزرگ‌تر شد، چند روزی برایش یک نفر با یک نوع ساز، تار و ویلون و پیانو و یا فلوت شروع به ساز زدن می‌کند یا نواری از یک آهنگ را برای جوجه قناری پخش می‌کنیم تا به تدریج بتواند همان نوا را یاد بگیرد و تقلیدش کند. ولی من بیشتر ترجیح می‌دهم با نت به قناری تعلیم آواز بدهم.
قناری‌های ایرانی
در کشورهایی مثل ترکیه نمایشگاه‌هایی از پرندگان و قناری‌ها ترتیب می‌دهند، آنها یاد گرفته‌اند که چگونه جوجه بکشند و فروش بالایی هم دارند، چون تجارت قناری سود سرشاری دارد. اینها اصلاً با آواز کاری ندارند، الآن متاسفانه در تمام دنیا در مورد قناری فقط روی مد کار می‌کنند، مثلاً از دو قناری لیمویی رنگ جوجه کشیده‌اند و به سفید رسیده‌اند، به طور کلی در اروپا قناری‌هایی هستند که ما در ایران دوستشان نداریم، اگر در ایران بخواهیم روی این صنعت تمرکز کنیم خیلی می‌توانیم موفق شویم و درآمد بالایی از صادرات قناری به دست می‌آید.